Θεματικό εκθετήριο για την ιστορία της υποδηματοποιίας στην Όσσα Θεσσαλονίκης
Ένα έργο με ξεχωριστή πολιτιστική, ιστορική και αναπτυξιακή αξία για την Όσσα και ολόκληρο τον Δήμο Λαγκαδά εγκαινιάστηκε την Κυριακή 7 Ιουνίου 2026 στην Όσσα. Πρόκειται για το πολυμεσικό εκθετήριο-μουσείο «Το Κονάκι του Παπουτσή», το πρώτο και μοναδικό στην Ελλάδα που είναι αφιερωμένο στην ιστορία της υποδηματοποιίας, με επίκεντρο τη μακραίωνη παράδοση των Οσσαίων υποδηματοποιών, που με το δέρμα, τη βελόνα και το σφυρί «έντυσαν» με την ποιότητα του ήθους, της τέχνης και των παπουτσιών τους όλη τη Μακεδονία και όχι μόνο.
Το εκθετήριο στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό διώροφο λιθόκτιστο κτίριο κατοικίας, που δωρήθηκε στον Σύλλογο Οσσαίων από την οικογένεια Παρασκευά Κ. Μήτσα. Το κτίριο αποκαταστάθηκε και επεκτάθηκε με σεβασμό στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και την ιστορική μνήμη του τόπου, ώστε να στεγάσει την ιστορία των παπουτσήδων της Όσσας.
Η έκθεση πραγματεύεται την ιστορία του οικισμού και την αλληλεπίδρασή του με τη συντεχνία των Οσσαίων παπουτσήδων, που ξεκινώντας από τις αρχές του 19ου αιώνα έφτασαν σε κάθε γωνιά της Μακεδονίας, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη και την Αμερική, κατασκευάζοντας και πουλώντας παπούτσια, συμμετέχοντας σε επαγγελματικά σωματεία, σε κοινωφελή έργα της κοινότητας, αλλά και σε προσφορές στους δύο ναούς του οικισμού. Η συντεχνία εμφανίζεται το 1837 στην αφιέρωση λειτουργικού βιβλίου για τον άγιο Σπυρίδωνα, στον ναό των Ταξιαρχών.
Από εκεί και πέρα ξεδιπλώνεται μια πορεία που αντικατοπτρίζει τις μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές της εποχής, από το συντεχνιακό σύστημα στη βιομηχανική παραγωγή. Η εγκατάσταση των Οσσαίων τεχνιτών στη Θεσσαλονίκη και σε άλλα αστικά κέντρα αναδεικνύει τη δυναμική της επαγγελματικής μετανάστευσης και τη σταδιακή ένταξή τους στην αστική οικονομία. Η παρακμή των συντεχνιών και η εμφάνιση σωματείων σηματοδοτούν νέους τρόπους οργάνωσης της εργασίας. Ακολουθεί η βιομηχανοποίηση, που μετασχηματίζει τις εργασιακές σχέσεις, ενώ η μεταγενέστερη κρίση του κλάδου, που φτάνει στην απομείωση του δυναμικού των βιομηχανιών υποδηματοποιίας, αντικατοπτρίζει το ευρύτερο πλαίσιο των διεθνών οικονομικών εξελίξεων.
Πέρα όμως από την ιστορική τεκμηρίωση, αυτό που κάνει το εγχείρημα ξεχωριστό είναι ο τρόπος με τον οποίο γεννήθηκε. Δεν ξεκίνησε από θεσμικές παρεμβάσεις εκ των άνω, αλλά από έναν μικρό ορεινό οικισμό και την ίδια την κοινότητα: εκεί ο τοπικός Σύλλογος Οσσαίων πήρε την πρωτοβουλία, συνέλεξε αντικείμενα, κατέγραψε προφορικές αφηγήσεις και έχτισε την ίδια την αφήγηση του μουσείου μαζί με εξειδικευμένους συνεργάτες.
Ένα κτίριο που αποκαταστάθηκε και άνοιξε στο κοινό. Οικογένειες που παρέδωσαν εργαλεία και φωτογραφικό υλικό. Ηλικιωμένοι που κατέθεσαν τις αφηγήσεις τους. Ένας Σύλλογος που στήριξε όλη αυτή την προσπάθεια. Αυτό είναι το «Κονάκι του Παπουτσή». Εδώ συναντήθηκαν η διαφύλαξη της υλικής κληρονομιάς μέσα από την αρχιτεκτονική αποκατάσταση, η ανάδειξη της άυλης κληρονομιάς μέσα από τις τεχνικές γνώσεις και τη συλλογική μνήμη, και μια ήπια αξιοποίηση του πολιτιστικού τουρισμού, αναδεικνύοντας στο κοινό την ταυτότητα του οικισμού που ήδη υπήρχε.
Το Δ.Σ. του Συλλόγου Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα» παραδίδει το έργο με περηφάνεια, σεβασμό και χαρά στην ελληνική και ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά, προσκαλώντας σας να το γνωρίσετε και να το χαρείτε μαζί μας!
Το έργο «Το Κονάκι του Παπουτσή – Αποκατάσταση παραδοσιακού κτιρίου στην Όσσα και μετατροπή του σε εκθετήριο σχετικά με την ιστορία της υποδηματοποιίας στον οικισμό» χρηματοδοτήθηκε από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα CLLD/LEADER, στο πλαίσιο του Μέτρου 19 του Προγράμματος «Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας 2014-2020», με ενδιάμεσο φορέα υλοποίησης την Αναπτυξιακή Νομού Θεσσαλονίκης Α.Ε. – Α.Ο.Τ.Α. και με δικαιούχο τον Σύλλογο Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα».
⏰ Ωράριο λειτουργίας:
• Σάββατο: 18:00-20:00
• Κυριακή: 11:30-13:00
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Αρχική ιδέα: Σύλλογος Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα»
Συντονισμός: Σοφία Καραϊωάννου
Σύνταξη φακέλου έργου: Αναστασία Βαλαβανίδου
Μελέτη αποκατάστασης – επανάχρησης κτιρίου: Σμαρώ Κατσάγγελου, Αναστασία Βαλαβανίδου, Μαρία Τσαμουρτζή
Μουσειογραφική μελέτη – υλοποίηση: Σμαρώ Κατσάγγελου, Αναστασία Βαλαβανίδου, Άγγελος Μήτσας
Έρευνα, καταγραφή, τεκμηρίωση: Άγγελος Μήτσας, Αναστασία Βαλαβανίδου
Λογότυπο: Δημήτρης Καμάρης
Ψηφιακές εφαρμογές: Νίκος Πάχτας – Digital Innovations
Φωτογραφίες: Γιώργος Κατσάγγελος, Νίκος Τσιόκας
Βίντεο συνεντεύξεων: Γιώργος Κατσάγγελος
Συντήρηση αρχειακού υλικού: Άγγελος Μήτσας
Εκτυπώσεις – γραφιστική επιμέλεια πινακίδων: Alfa Studio Graphics
Σχεδιασμός – γραφιστική επιμέλεια εντύπων: Θωμάς Γκινούδης, Κατερίνα Γκαβοπούλου
Υλοποίηση κτιριακού έργου: Petra Constructions
Λογιστική υποστήριξη: Αθανάσιος Λάσκος
“THE SHOEMAKER’S HOUSE” (Konaki tou Papoutsi)
A thematic exhibition on the history of shoemaking in Ossa
A project of distinctive cultural, historical, and developmental value for Ossa and for the Municipality of Lagkadas as a whole was inaugurated on Sunday, 7 June 2026, in Ossa. The multimedia exhibition-museum “The Shoemaker’s House” is the first and only institution in Greece dedicated to the history of shoemaking, centred on the long-standing tradition of the shoemakers of Ossa, who, through leather, needle, and hammer, carried the quality of their craft and their character across Macedonia and beyond.
The exhibition is housed in a traditional two-storey stone residence, donated to the Association of Ossa by the family of Paraskevas K. Mitsas. The building was restored and extended with respect for its architectural character and the historical memory of the place, in order to house the history of the shoemakers of Ossa.
The exhibition addresses the history of the settlement and its interaction with the guild of the Ossa shoemakers, who, from the early nineteenth century onward, reached every part of Macedonia as well as the rest of Europe and America, producing and selling footwear, participating in professional associations, contributing to community welfare projects, and making offerings to the settlement’s two churches. The guild first appears in the historical record in 1837, in the dedication of a liturgical book to Saint Spyridon in the Church of the Taxiarchs.
From this point, the account unfolds along a trajectory that reflects the broader socioeconomic transformations of the period, from the guild system to industrial production. The settlement of Ossa craftsmen in Thessaloniki and other urban centres illustrates the dynamics of professional migration and their gradual integration into the urban economy. The decline of the guilds and the emergence of trade associations mark new forms of labour organisation. Industrialisation follows, transforming labour relations, while the subsequent crisis of the sector, culminating in the contraction of the shoemaking industry’s workforce, reflects the wider context of international economic developments.
Beyond its historical documentation, however, what distinguishes this undertaking is the manner of its formation. The project did not originate from top-down institutional intervention but from a small mountain settlement, where the local Association of Ossa took the initiative, gathering objects, recording oral testimonies, and shaping the museum’s own narrative together with specialised collaborators.
A building restored and opened to the public. Families who donated tools and photos. Elderly residents who contributed their testimonies. An Association that sustained the entire effort. This is “The Shoemaker’s House” (Konaki). Here, the safeguarding of tangible heritage through architectural restoration, the recovery of intangible heritage through technical knowledge and collective memory, and a modest engagement with cultural tourism converge, bringing to public attention an identity of the settlement that already existed.
The Board of the Association of Ossa “Agia Kyranna” presents this work with pride, respect, and joy to Greek and European cultural heritage, and invites you to discover it and celebrate it with us!
The project “The Shoemaker’s House (Konaki) – Restoration of a Traditional Building in Ossa and Its Conversion into an Exhibition on the History of Shoemaking in the Settlement” was funded by the European CLLD/LEADER programme, under Measure 19 of the “Rural Development Programme of Greece 2014-2020,” with the Development Agency of the Prefecture of Thessaloniki S.A. – Local Action Group (ANETH) serving as the intermediate implementing body, and with the Association of Ossa People “Agia Kyranna” as beneficiary.
Opening hours:
Saturday: 19:00-21:00
Sunday: 11:30-13:00
CONTRIBUTORS
Original concept: Association of Ossa People “Agia Kyranna”
Project coordination: Sofia Karaioannou
Project file preparation: Anastasia Valavanidou
Restoration and adaptive reuse study of the building: Smaro Katsangelou, Anastasia Valavanidou, Maria Tsamourtzi
Museological and museographic study and implementation: Smaro Katsangelou, Anastasia Valavanidou, Angelos Mitsas
Research, recording, and documentation: Angelos Mitsas, Anastasia Valavanidou
Logo design: Dimitris Kamaris
Digital applications: Nikos Pachtas – Digital Innovations
Photography: Georgios Katsangelos, Nikos Tsiokas
Interview video production: Georgios Katsangelos
Conservation of archival materials: Angelos Mitsas
Printing and graphic design of signage: Alfa Studio Graphics
Design and graphic editing of printed materials: Thomas Ginoudis, Katerina Gkavopoulou
Building construction works: Petra Constructions
Accounting support: Athanasios Laskos
